Karadağ, 2021’de Daha Güçlü Ekonomik Toparlanma Yolunda
Batı Balkanlar bölgesi, 2020’de COVID-19’un yol açtığı resesyondan, 2021’de beklenenden daha hızlı gerçekleşen toparlanma sayesinde çıkıyor. Bu bilgi, Toparlanmayı Yeşillendirmek başlıklı Batı Balkanlar Düzenli Ekonomik Raporu’nun son sayısında yer alıyor.
Bölgenin ekonomik görünümü önemli ölçüde iyileşti. GSYH büyümesinin, 2020’deki yüzde 3.1’lik daralmanın ardından 2021’de yüzde 5.9’a ulaşacağı öngörülüyor. Bölgedeki büyümenin 2022’de yüzde 4.1, 2023’te ise yüzde 3.8 olarak gerçekleşeceği tahmin ediliyor.
Turizmdeki hızlı toparlanmanın etkisiyle, Karadağ ekonomisinin 2021’de tahmini yüzde 10.8 oranında güçlü bir toparlanma göstermesi bekleniyor. Bu oran, altı Batı Balkan ülkesindeki en yüksek oran. Yaz sezonunun en yoğun döneminin güçlü geçmesi, turizm gelirlerindeki toparlanmayı destekledi. Bu gelirlerin, daha önce tahmin edilen yüzde 55 seviyesinden 2019 seviyelerinin yaklaşık yüzde 75’ine ulaşması bekleniyor.
Ekonomik faaliyetlerdeki toparlanma kamu gelirlerini artırdı. Bu gelişme, ihtiyatlı mali yönetimle birlikte, mali açığın GSYH’ye oranının 2020’de yüzde 11’den 2021’de tahmini yüzde 4’e gerilemesini sağladı. Belirsizlikler devam ederken orta vadede mali ihtiyatın korunması kritik önem taşıyacak.
“COVID-19 pandemisinin yol açtığı ekonomik kriz belirsizlik kaynağı olmaya devam ediyor; ancak aynı zamanda Karadağ için dayanıklı, kapsayıcı ve yeşil bir pandemi sonrası toparlanmayı güvence altına alma fırsatı da sunuyor,” diyor Dünya Bankası’nın Bosna Hersek ve Karadağ Ülke Müdürü Christopher Sheldon. “Dünya Bankası, makroekonomik istikrarın sağlanmasına, ekonomik fırsatlar yaratılmasına ve özel sektör öncülüğünde güçlü büyümenin teşvik edilmesine yardımcı olabilecek reformları uygulamasında Karadağ’a destek vermeye kararlıdır”.
Rapora göre, toparlanma henüz iş gücü piyasasını canlandırmadığından Karadağ’da işsizlik yüksek seviyesini koruyor; bu durum, yoksulluktaki azalmanın yeniden hız kazanmasını sınırlıyor. Yoksulluğun 2021’de yavaşça azalacağı öngörülüyor, ancak oran hâlâ 2019 seviyesinin üzerinde.
Bölge genelindeki yoksulluk oranının pandemi öncesindeki düşüş eğilimine dönmesi ve yaklaşık 1 yüzde puan gerileyerek yüzde 20.3’e düşmesi bekleniyor. Bu oran, 2019 seviyesine yakın.
Bölge genelindeki toparlanma, hem iç hem de dış talebin güçlü olmasından kaynaklanıyor. İç tüketimde ve Avrupa genelindeki seyahatlerde yaşanan keskin toparlanma, 2021’in en yoğun yaz sezonunda işçi dövizlerini ve turizm gelirlerini artırdı. Gelişmiş ekonomilerdeki güçlü toparlanma da bölgenin ihracatına yönelik talebi destekledi.
Ancak toparlanma hâlâ kırılganlığını koruyor. İş gücü piyasasından gelen erken uyarı sinyalleri, politika yapıcıların konuya yakından odaklanmasını gerektiriyor. Resesyon ve sonrasındaki süreçte yaşanan iş kayıpları kadınları ve gençleri orantısız biçimde etkiledi; bu durum, bölgenin kronik biçimde düşük iş gücüne katılım oranlarını artırma çabalarını sekteye uğratabilir. Genç işsizliği, Haziran 2020’ye kıyasla 5.4 yüzde puan artarak 2021’de yüzde 37.7’ye yükseldi; bu da gençlerin istihdam beklentilerini daha da kötüleştirdi.
“Batı Balkanlar ülkeleri pandemi sonrası bir geleceğe hazırlanırken, uygulayacakları politikaların, yeşil dönüşüm de dahil olmak üzere, istihdam yaratmanın ve ekonomik dönüşümün önündeki temel engellerin aşılmasına odaklanması gerekecek,” dedi Dünya Bankası’nın Batı Balkanlar Ülke Direktörü Linda Van Gelder. “Altı ülkenin tamamı, büyümeye katkıda bulunacak ve AB ülkeleriyle aradaki farkı kapatacak iş ortamı, yönetişim ve dijitalleşme reformlarından fayda sağlayacaktır.”
Rapor ayrıca, makro mali zorlukları ve bölge büyümesinin yeşil dönüşümünü sağlayacak etkenleri ele alıyor. Batı Balkanlar, yaklaşan yeşil dönüşüm konusunda artık kritik bir karar noktasında bulunuyor.
İklim eylemine yönelik küresel adımlar toplumda köklü değişimlere yol açıyor. Tüketici ve yatırımcı tercihleri değişiyor, yeşil teknolojiler ve yeni iş modelleri daha fazla piyasayı dönüştürüyor, yeşil politikalar da ekonomik yapıları yeniden şekillendiriyor. Bu nedenle bir ülke ekonomisinin yeşil dönüşümü, uluslararası rekabet gücünde ve uluslararası finansman ile yatırımları çekme kapasitesinde belirleyici bir unsura dönüşüyor.
Batı Balkanlar da istisna değil. Hâlâ geleneksel, yüksek karbonlu sektörlere ağırlık veren bir kalkınma modeliyle karakterize edilen bölgenin yeşil büyüme yoluna yönelmesi, özellikle kısa vadede hiç de kolay değil. Bununla birlikte yeşil dönüşüm, Batı Balkanlar için önemli fırsatlar sunuyor; bunlar arasında Avrupa merkezli küresel değer zincirleriyle daha yakın entegrasyon ve yeşil dönüşümün finansmanına yardımcı olacak önemli AB kaynaklarına erişim yer alıyor.
Politika tercihlerinin beraberinde getirdiği çok sayıdaki ödünleşim de dahil olmak üzere, bu yeşil dönüşümün etkin biçimde yönetilmesi, önümüzdeki yıllarda Batı Balkanlar için politika gündeminin temel odağı olmak zorunda.
