Czarnogóra na drodze do silniejszego ożywienia gospodarczego w 2021 roku
Region Bałkanów Zachodnich odbudowuje się po wywołanej pandemią COVID-19 recesji z 2020 roku dzięki szybszemu od oczekiwanego ożywieniu w 2021 roku — wynika z najnowszego wydania cyklicznego raportu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich, Ekologizacja ożywienia.
Perspektywy dla regionu znacznie się poprawiły, a prognozy zakładają obecnie, że wzrost PKB osiągnie 5.9 procent w 2021 roku, po spadku o 3.1 procent w 2020 roku. Prognozuje się, że wzrost w regionie wyniesie 4.1 procent w 2022 roku i 3.8 procent w 2023 roku.
Napędzana szybkim ożywieniem w turystyce, Czarnogóra ma odnotować silne odbicie swojej gospodarki, szacowane na 10.8 procent w 2021 roku — to najwyższe tempo wśród sześciu państw Bałkanów Zachodnich. Bardzo udany szczyt sezonu letniego wsparł odbudowę przychodów z turystyki, które prawdopodobnie sięgną niemal 75 procent poziomu z 2019 roku, wobec wcześniej szacowanych 55 procent.
Ożywienie aktywności gospodarczej zwiększyło dochody budżetowe, co w połączeniu z ostrożnym zarządzaniem finansami publicznymi doprowadziło do zmniejszenia deficytu fiskalnego z 11 procent PKB w 2020 roku do szacowanych 4 procent w 2021 roku. Utrzymanie ostrożności fiskalnej w średnim okresie będzie kluczowe w obliczu utrzymującej się niepewności.
„Kryzys gospodarczy wywołany pandemią COVID-19 nadal jest źródłem niepewności, ale stwarza również szansę dla Czarnogóry na zapewnienie odpornego, inkluzywnego i zielonego ożywienia po pandemii” — mówi Christopher Sheldon, dyrektor Banku Światowego ds. Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry. „Bank Światowy angażuje się we wspieranie Czarnogóry we wdrażaniu reform, które mogą zapewnić stabilność makroekonomiczną, stworzyć możliwości gospodarcze i pobudzić silny wzrost napędzany przez sektor prywatny”.
Raport stwierdza, że bezrobocie w Czarnogórze pozostaje wysokie, ponieważ ożywienie nie pobudziło jeszcze rynku pracy, co ogranicza tempo ponownego spadku ubóstwa. Prognozuje się, że w 2021 roku ubóstwo będzie spadać powoli, ale pozostanie powyżej poziomu z 2019 roku.
Wskaźnik ubóstwa w regionie ma powrócić do obserwowanego przed pandemią trendu spadkowego i obniżyć się o około 1 punkt procentowy do 20.3 procent, zbliżając się do poziomu z 2019 roku.
Ożywienie w całym regionie wynika z siły zarówno popytu krajowego, jak i zewnętrznego. Gwałtowne odbicie konsumpcji krajowej i podróży w całej Europie pomogło zwiększyć przekazy pieniężne oraz wpływy z turystyki w szczycie sezonu letniego w 2021 roku. Silne ożywienie w gospodarkach rozwiniętych dodatkowo wsparło popyt na eksport regionu.
Ożywienie pozostaje jednak kruche. Wczesne sygnały ostrzegawcze płynące z rynku pracy wymagają szczególnej uwagi decydentów. Utrata miejsc pracy w wyniku recesji i jej następstw nieproporcjonalnie dotknęła kobiety i młodzież, co może zahamować starania na rzecz podniesienia utrzymujących się od lat niskich wskaźników aktywności zawodowej w regionie. Bezrobocie wśród młodzieży wzrosło do 37.7 procent w 2021 roku, czyli o 5.4 punktu procentowego w porównaniu z czerwcem 2020 roku, jeszcze bardziej pogarszając perspektywy zatrudnienia młodzieży.
„W miarę jak kraje Bałkanów Zachodnich spoglądają w stronę przyszłości po pandemii, ich podejście do polityki publicznej będzie musiało koncentrować się na usuwaniu kluczowych przeszkód dla tworzenia miejsc pracy i transformacji gospodarczej, w tym zielonej transformacji” — powiedziała Linda Van Gelder, dyrektor Banku Światowego ds. Bałkanów Zachodnich. „Wszystkie sześć państw odniosłoby korzyści z reform w zakresie otoczenia biznesowego, zarządzania i cyfryzacji, które przyczyniłyby się do wzrostu i zmniejszyły różnicę dzielącą je od państw UE.”
Raport analizuje również wyzwania makrofiskalne oraz czynniki sprzyjające ekologizacji wzrostu regionu. Bałkany Zachodnie stoją obecnie przed kluczowym wyborem dotyczącym nadchodzącej zielonej transformacji.
Globalne postępy w działaniach na rzecz klimatu powodują fundamentalne zmiany w społeczeństwie. Preferencje konsumentów i inwestorów zmieniają się, zielone technologie i nowe modele biznesowe przeobrażają kolejne rynki, a zielona polityka na nowo kształtuje krajobraz gospodarczy. W związku z tym ekologizacja gospodarki danego kraju staje się decydującym czynnikiem konkurencyjności na arenie międzynarodowej oraz zdolności do przyciągania międzynarodowego finansowania i inwestycji.
Bałkany Zachodnie nie są wyjątkiem. Choć nadal charakteryzuje je model rozwoju ukierunkowany na tradycyjne, wysokoemisyjne gałęzie przemysłu, przejście na ścieżkę zielonego wzrostu jest bardzo trudne, zwłaszcza w krótkiej perspektywie. Jednak zielona transformacja stwarza przed Bałkanami Zachodnimi znaczące możliwości — w tym bliższą integrację z globalnymi łańcuchami wartości skoncentrowanymi wokół Europy oraz dostęp do znacznych zasobów UE, które pomogą sfinansować zieloną transformację.
Skuteczne zarządzanie tą zieloną transformacją, w tym licznymi kompromisami w polityce publicznej, będzie musiało stać się jednym z głównych obszarów zainteresowania decydentów na Bałkanach Zachodnich w nadchodzących latach.
